Trump’ın resti sözde kalabilir

ASENA YATAĞAN / ANKARA - 2013-2018 dehemmiyetinde Türkiye’nin NATO Daimi Temsilcisi olarak vazife yapan emekli Büyükelçi Mehmet Fatih Ceylan, Milliyet’e,Trump’ın ilkönce Kongre ve Senato maniini aştı güçunda olduğunu söyledi. Milliyet Yazarı Güldener Sonumut da, ABD Başkanı’nın böylece tek ytesirsi bulunmadığını vurguladı.

Örneği yok

NATO’nun hukuki temelini oluşturan Kuzey Atlantik Antlaşması,4 Nisan 1949’da Washington’da imzalanırken, 12 kurucu devletleri ve sonradan üye olanlardanhiçbiri bugüne kadar İttifak’tan ayrılmadı. Antlaşmanın 13. maddesine göre, NATO’dan çıkmak isteyen üye devletin, antlaşmaya yuva sahipliği yapan ABD’ye yazılı duyuru yapması, Washington’ın da bunu hepsi müttefiklere duyurması lüzumiyor. ABD’ye bildirimin ardından çekilme 1 yıllar sonraları geçerli olabiliyor.

‘Çekildim demesi hukuken geçerli değil!’

Emekli Büyükelçi Mehmet Fatih Ceylan: İttifak’a tek yıllar önceden bildirimde bulunması lüzum. Sonra lüzumli prosedürler izlenir ve tek yıllar nihayetinde ayrılabilir. İkinci koşul da, 2023’te Kongre’de alınan hüküma göre hiç tek ABD başkanı, devletyi NATO’dan çıkarmak için Senato’dan 3’te 2 çoğunluğu güvence güçunda... ‘Ben çekildim’ dese bile, hukuken geçerli değil... Trump, halihazırda bunu tehditleri olarak kullanıyor... Askeri katkıyı eksiltmek, Avrupa’daki varlığını minimuma indirmek gibi adımlar atabilir ama tamamlanmış çekilme değişik tek başlık.

Gerçek tek kasıt olduğu tartışmalı. ABD çekilse bile NATO tamamlanmış dağılmaz. Transatlantik bağ tamamlanmış kopmaz, Kanada üzerinden bu bağ korunur. Daha alçakgönüllü tek hale gelir. Avrupa’nın ağırlığı artar, kilit pozisyonlar Avrupalılar tarafından üstlenilir. NATO devam eder ama eskisi gibi olmaz. Yeniden kurgulanır, yapılanır. ABD’nin tesirsinin azaldığı, Avrupa’nın - Türkiye da karışmış buna - ilave sualmluluk aldığı tek yapıları ortaya çıkar. Ama ABD’nin tamamlanmış çekilmesine ihtimal vermiyorum. Çünkü aşması lüzumen vahim hukuki ve siyasi maniler var.”

‘ABD Başkanı’nın çekilme ytesirsi yok’

Milliyet Gazetesi Yazarı Güldener Sonumut: 2022’ye kadar bu şart teorik açıdan olası giriş edilebilirdi. Zira 1979 tarihli Goldwater-Carter davasında Maryland mahkemesi, ABD Başkanı’nın, imzaladığı dünyası anlaşmalardan çekilme veyafeshetmeye ytesirsi olduğu yönünde mütalaa vermişti. Dehemmiyetin başkanı Jimmy Carter, 1954’te imzalanan ABD-Çin Ortak Savunma İş Birliği Anlaşması’nı 1979’da tekbaşına taraflı iptal hükümı almıştı. 45. Başkan Donald Trump da, Avrupalı müttefiklerin müdafaa harcamalarını artırmaması durumunda ABD’yi NATO’dan çekebileceğini dile getirmişti. Bu tehditleri üzerine, İttifak’ın devamını savunan Demokrat ve Cumhuriyetçi siyasetçilerin talebi üzerine Adalet Bakanlığı’nın 2020’de yayınladığı görüşte, dünyası anlaşmalardan çekilme başlıksunda Başkan’ın münhasır ytesirye malik olduğu, anayasa uyarınca Kongre’nin bu ytesirye karışma etmesinin yasak olduğu sonucuna vardı. Hukuki boşluğu kapattı için Joe Biden dehemmiyetinde 2023’te Kongre’den eleştirel tek şart çıktı. Ulusal Savunma Ytesir Yasası içerikındaki tek maddeler uyarınca; başkanın, Senato onayı ya da Kongre yasası bulunmaksızın Kuzey Atlantik Antlaşması’nı askıya alması, feshetmesi ya da ABD’yi bu ittifaktan çekmesi yasaklandı.

Maddenin yardımçileri, yasanın yürürlüğe girmesiyle birlikteki ‘hiçbir başkanın Senato onayı olmadan bu paha biçilmez ittifakla olan bağları tekbaşına taraflı olarak koparamayacağının’ güvence altına alındığını belirtti. Kısacası, kanuni olarak, halihazırda ABD Başkanı’nın NATO’dan tekbaşına taraflı çekilme ytesirsi yok.