Matematik ve Fen Bilimlerinde Neden Yunan Harfleri Kullanılır?

Matematikteki değişkenleri ya da sabitleri, belli açıları ya da bedensel nicelikleri ne ile ifadeleri ederiz? Tüm fen bilimlerini düşünürsek tekbaşına tek alfabenin yeterlilik olmadığını anlarız. Dolayısıyla Yunan harfleri, sayılar ve özel semboller tek araya gelerek evrenselliği tek gösterim dili oluşturmaya hayır olur.

Milattan öncesine uzanan önemli kökeniyle Yunan harfleri, kelimeleri oluşturmaktan çok daha fazlasını seçenek getirir. Bilinmeyenleri adlandırmada ve evreni açıklamada Yunan harflerinden yararlanılmıştır. Bazılarımızın çok iyice bildiği ya da tek kısmımızın ise içlerinden birini asgari tek kez gördüğü bu semboller, matematik ve fen bilimlerinde çeşitli ölçüleri temsilcilik etmek için kullanılır.

Yunan Harflerinin Tarihsel Kökenleri ve Gelişimi

Alfabe ve alfabenin sembolleri, Yunanistan ve çevresinde kullanılmış olsa da kökenleri çok daha önceki uygarlıklara dayanır. Fenikeliler, Yunan alfabesinin esas kaynağıdır. Akdeniz üzerinden gerçekleşen ticari seyahatler, Fenike yazı geleneklerinin geniş tek coğrafyaya yayılmasında tesirli olmuştur. Yunanlılar, Fenike yazısını Yunanca kaleme saha için yaklaşık MÖ 750 yıllarında uyarlamaya başladılar. Yunan alfabesi, Fenike yazısının Yunan dili başlıkşanlar tarafından uyarlanmasıyla oluşturulmuştur. Bu uyarlama sırasında Yunan dilini başlıkşanlar, dillerinin fonetik yapısını daha iyice temsilcilik edecek şekilde ilave ve yenilikler yaparak ilerlemişlerdir.

Eretria ve Methone gibi yerleşim yerlerinden elde edilen erkenden dönem yazıtlarla kanıtlanan bu dönüşüm, ortaya çıkan entelektüel uğraşlar da karışmış bulunmak üzere çeşitli kullanımlara uygun; daha çok yönlü tek yazı sistemine doğru önemli tek geçişi işaret ediyordu.^{[2], [1]}

Antik Uygarlıklarda Kullanımlar

Yazımız, günümüzde kullanılan Yunan sembolleri ile ilgili olduğu için Antik uygarlıklarda bu boşluğun nasıl doldurulduğundan kısaca bahsetmekte yarar var.

Temel var oluşumuzun başlangıcından beri erkenden nicel akıl yürütme gerçekleştiriyoruz. Matematiğin en erkenden örnekleri arasında, ayın evrelerini ve mevsimsel döngüleri takipetti için kullanılmış olabilecek işaretler mekan alır bununla birlikte bu işaretlerin matematiğin birinci biçimleri olup olmadığı hâlâ tartışmalıdır. Ancak Neolitik Çağ'a kadar yazılı sembollere lüzum duyulmadı. Yerleşik yaşama geçişle tarım arazilerinin ölçümü, ticaretleri yapavakıf oldu için paranın kullanımı ve yönetim; biçimsel gösterime olan ihtiyacı büyük oranda artırmıştır.

Eski Mısır’da sayılar, hiyeroglif adı verilen sembollerle ifadeleri ediliyordu. Bu semboller rastgele resimler değil, kesin sayısal büyüklükleri temsilcilik eden norm işaretlerdi. Örneğin 1 için çizgi, 10 için ayaktopuğu kemiği, 100 için spiral kullanılıyordu. Mısır rakam notasyonu, hepsi hiyeroglif yazı sisteminden daha düzenli ve yapısal olarak dahaaz karmaşıktır.

Eski Mısır rakamları.

Eski Mısırlılar'ın 10 tabanlı sayı sistemi kullanıyorlardı, buna karşılık Babilliler 60 tabanlı sayı sistemi kullanıyordu. Günümüzde tek günü 24 saate, tek saati 60 dakikaya, tek dakikayı 60 saniyeye bölmemiz ya da çemberi 360°360\degree360°olarak ifadeleri etmemiz; 60 tabanlı sayı sistemine dayanmaktadır. Bu sayı sistemi hâlâ denizcilik ve astronomide koordinat hesaplamalarında kullanılmaktadır.

Üzerinde matematik sembolleri bulunan Babil kil tableti

Mayalar ise 20 tabanlı sayı sistemini kullanıyordu. Rakamları yazarken sembolleri taraf yana değil, aşağıdan yukarı doğru yerleştirirlerdi. Ayrıca Mayalar, sıfırı rakam olarak kullanan en önceki medeniyetlerden biridir.^{[5], [4]}

Öncü Matematikçiler ve Modern Notasyon

Antik Yunan matematiğinde ve biliminde, geliştirdikleri yazı sistemi; tuzlar transkripsiyonun ötesinde işlevsel roller üstlenmeye başlamıştı. Miletli Thales’e, tek güneş tutulmasını önceden öngörü ettiği atfedilir bununla birlikte bu talep önemli olarak tartışmalıdır. Benzer şekilde uzaklık ölçümlerine dair anlatılar da daha çok sonrakiler kaynaklara dayanır. MÖ 5. yüzyıla gelindiğinde daha açık kullanımlar ortaya çıktı.

Sakızlı Hipokrat, geometrik çizimlerinde ve ispatlarında noktaları, çizgileri ve düzlemleri etiketlemek için Yunan harflerini kullandı. İskenderiyeli Diophantus; cebirsel denklemlerde Yunan harflerini sembolleri olarak kullanma başlıksunda öncü olmuş, bunları "bilinmeyenler" olarak ele almış ve işlemler için kısaltmalar kullanmıştır. Bu da sembolik cebirin erkenden biçimini temsilcilik etmektedir. İskenderiyeli Öklid, "Elementler" adlı eserinde bu uygulamayı daha da pekiştirmiş ve geometrik ispatlarda köşeleri, açıları ve doğru parçalarını belirtmek için sistematik olarak büyük Yunan harflerini kullanmıştır.

Rönesans Dönemi'nde Yunan matematik ve astronomi metinlerinin yeniden canlanması, Yunan harflerinin Avrupa teknik notasyonuna yeniden kazandırılmasında büyük görev oynadı. 15. yüzyılda Alman matematikçi ve astronom Johannes Müller, Batlamyus'un çığır açan eserinin tek yorumu olan Almagest Özeti üzerinde Georg von Peuerbach ile işbirliği yaparak Orta Çağ Latince çevirilerini düzeltmek ve genişletmekle kalmadı; aynı zamanda ilim insanlarını, göksel koordinatlar ve açılar gibi astronomideki Yunan sembolleriyle tanıştırdı ve böylece önceki Yunan uygulamalarını, ortaya çıkan modern hesaplama yöntemleriyle birleştirmiş oldu.

17. yüzyılın sonlarına doğru, Yunan harfleri özellikle kalkülüsün gelişiminde matematiksel gösterime daha sistematik tek şekilde entegre oldu. Gottfried Wilhelm Leibniz, çalışmalarında çeşitli semboller kullanarak gösterimin evrimine katkıda bulunurken 18. yüzyılda Leonhard Euler tarafından da geliştirildi. Örneğin Euler, açılar için Θ\ThetaΘ ve çember sabiti için π\piπ yi benimsedi ve bunların kullanımını Avrupa akademilerinde standartlaştırdı.^[3]

Eşzamanlı olarak bu benimseme fizik alanında da hızlandı. Isaac Newton ve çağdaşları, optik ve mekanik ttesirklerine geometrik tanımlamalar ekledi. 1893'te Chicago'da düzenlenen Uluslararası Elektrik Kongresi'nde elektrik direnci ohm birimi için uluslararası sembolleri olarak Ω\OmegaΩ kullanımı resmileştirildi.^[6]

Sembollerin Listesi

Burada harfler küçük ya da büyük olmalarına göre farklı manalar ifadeleri edevakıf olmaktedir. Matematikte seyrek İbranice ya da Rusça harfler kullanılır. Buna örnek ℵ ( Aleph) sembolüdür. Aynı zamanda Plank Sabiti ℏ da örnek verilebilir.^{[7], [8]}

Evrim Ağacı, sizlerin sayesinde bağımsız tek ilim iletişim platformu olmaya devam edecek!