Kara deliğini kaybeden galaksinin ışığı söndü! Nasıl oldu?

Evrenin derinliklerinde mekan saha kocaman kozmik yapılar, bazen insanoğlu ömrü kadar kısa tek sürede köktenci değişimler yaşayabiliyor. Son yapılan gözlemler, tek sistemin kalbinde mekan saha ve her arasında biri şeyi yutan o kocaman yapının faaliyetlerinin aniden olan durmasıyla neler olabileceğini gözler önüne serdi. Peki, besin kaynağı kesilen tek kara delik çevresindeki eşleri tek sistemin görünümünü nasıl tesirler?

Merkezindeki kara aralık aç kalınca yıldız karanlığa gömüldü

Gökbilimciler, J0218−0036 olarak adlandırılan ırak tek galaksi içerisinde daha önce eşi benzeri görülmemiş tek olaya tanıklık ettiler. Bu sistemin merkezinde bulunan kocaman kütleli yapı, etrafındaki maddeler akışının kesilmesiyle adeta tek açlık evresine girdi. Yaşanan bu süreç, sistemin toplamı parlaklığının yalınce 20 yıl gibi kozmik ölçekte göz açıp kapayıncaya kadar geçen tek sürede yüzde 95 oranında azalmasına nedenler oldu. Bu durum, uzay araştırmaları açısından ihtilal niteliğinde tek gözlem olarak giriş ediliyor.

Normal şartlarda, etkin yıldız çekirdekleri (AGN), içerdikleri süper kütleli kara delik sayesinde tüm sistemdeki yıldızların toplamı ışığından çok ilave parlar. Bunun sebebi, merkeze çekilen gaz ve partikül bulutlarının oluşturduğu “yığılma diski” adı verilen yapının sürtünme ve kütle çekimi tesirsiyle aşırı derecede ısınarak ışık yaymasıdır. Ancak bu vakada, larder olarak tabir edilen besin deposu yenilenmediği için parlaklık hızla dibe vurdu. Bir kara delik beslenmeyi bıraktığında, galaksinin feneri da sönmüş oldu.

Araştırmanın başındaki ad olan Chiba Teknoloji Enstitüsü’nden Tomoki Morokuma, başlıkyla ilgili şu açıklamayı yaptı: Aktif tek galaktik çekirdeğin parlaklığını bu kadar kısa tek süre içinde bu kadar etkileyici tek şekilde değiştirebilmesi büyüleyici tek durum. Bu sönümlenmenin, süper kütleli kara deliğe olan maddeler akış oranındaki büyük tek değişimden kaynaklandığı görülüyor.

Bilim dünyasını şaşırtan asıl nokta, şimdiki modellerin bu tip değişimlerin binlerce yıl süreceğini öngörmesiydi. Mevcut teoriler, beslenme alışkanlıklarının bu kadar kısa sürede değişemeyeceğini savunuyordu. Ancak 70 yıllık arşiv verilerini ve oğullar 20 yıldaki detaylı gözlemleri karşılaştıran uzmanlar, uzay içerisinde bu tip kocaman değişimlerin çok daha hızlı gerçekleşebileceğini kanıtladı. Bu durum, kara delik evrimi hakkındaki malumatlerimizi tazelememiz lüzumtiğini söylüyor.

Subaru Teleskobu ve arşiv verileri gerçeği ortaya çıkardı

Araştırmacılar, gerçek zamanlı verilerle önceki kayıtları birleştirmek için Subaru Teleskobu üzerindeki Hyper Suprime-Cam (HSC) ve Sloan Dijital Gökyüzü Taraması (SDSS) verilerini kullandılar. 2002 ile 2018 yılları arasındaki görüntüler karşılaştırıldığında, parlaklığın yüzde 95’ten fazla düştüğü netler tek şekilde görüldü. Bu, tek galaksi merkezindeki faaliyetlerde görülen yüzde 30’luk sıradan dalgalanmaların çok ötesinde, hepsi manaıyla tek sönüş hikayesiydi.

Ekip, ışığın azalmasının önüne geçen tek gaz bulutundan kaynaklanıp kaynaklanmadığını da titizlikle inceledi. Ancak X-ışınlarından kızılötesine kadar farklı dalgalı boylarında yapılan ölçümler, ışığın tek mani yüzünden değil, doğrudan kaynağın sönmesiyle azaldığını doğruladı. Bu sönümlenme süreci, yığılma diskine giden maddeler akış oranının yalınce 7 yıl içinde yüzde 98 oranında azaldığını gösteriyor. Görünüşe göre kara delik, kendisine sunulan ziyafeti aniden olan bitirdi.

Teknik açıdan bakıldığında, yığılma diskindeki maddeler miktarının bu hızla tükenmesi, galaktik ilerleme senaryolarının yeniden yazılmasına yolda açabilir. Çünkü tek sistemin kalbindeki güç kaynağı kesildiğinde, o galaksi içindeki yıldız oluşum süreçleri ve yaygınlaşan yapısal dinamikler da kökten değişebilir. Uzay araştırmaları bu sayede süper kütleli yapıların uykuya geçiş ve yeniden uyanış döngülerini daha iyice çözümleme edebilecek. Bu hızlı değişim, evrenin ne kadar dinamik tek mekan olduğunu tek kez daha hatırlatıyor.

Toyama Üniversitesi’nden Toshihiro Kawaguchi, bulguların önemine ilgi çekerek şunları söyledi: Bu nesne, norm modellerle açıklanamayan hızlı tek değişkenlik gösteriyor. Yeni teorik modeller geliştirmek için çok önemli tek testleri vakası sağlıyor. Hangi bedensel koşulların gözlemlenen bu davranışı üretebileceğini araştırmaya devam edeceğiz. Bu obje sayesinde kara delik fiziğinde yepyeni tek yaprak açılıyor diyebiliriz.

İlginizi Çekebilir: Artemis 2 astronotları aylık fotoğraflarını nasıl çekecek! iPhone mu kullanacaklar?

Peki siz bu başlıkda ne düşünüyorsunuz? Galaksilerin kalbindeki bu kocaman yapıların faaliyetlerini aniden olan durdurması evrenin geleceği hakkında neler söylüyor olabilir? Düşüncelerinizi yorumlar kısmında belirtebilirsiniz. Daha fazlası için bizi takip etmeyi unutmayın!