Hayatınızı sessizce yöneten hormon: Kortizol

“Kortizol seviyem yüksek”, “Yüzümde kortizol şişliği var” gibi ifadeler oğullar dönemde toplumsal medyada gittikçe daha sık karşımıza çıkıyor. “Stres hormonu” olarak bilinen kortizol, artık yalnızca tıbbi tek terimleri olmanın ötesine geçerek, günlük başlıkşma dilinde da kendine geniş mekan bulmuş durumda.

Peki kortizol nedir? Vücudumuzda nasıl tek görev oynar ve günlük hayatımızı nasıl tesirler? Marmara Üniversitesi Pendik Eğitim ve Araştırma Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Kliniği’nden Prof. Dr. Hülya Gözü ile başlıkştuk.

Stres durumunda devreye giriyor

Kortizol, böbreklerin üstündeki adrenal bezler tarafından salgılanan önemli tek hormon. Vücutta da önemli tek görev üstleniyor. Prof. Dr. Gözü, bunu şöyle anlatıyor:

“Kortizol vücudumuzda stresli yanıtını düzenler. Bu da ‘savaş ya da kaç’ tepkisini yardımler. Kortizol aynı zamanda metabolizma üzerinde tesirlidir. Karbonhidrat, yağ ve proteinler metabolizmasında görev oynar. Enerji sağlamak için kan glikoz düzeyini artırır. Bağışıklık tepkilerini düzenleyerek inflamasyonu da denetim eder. Aynı zamanda damar tonusunu artırarak kan basıncını da yükseltir.”

[Fotoğraf: Getty Images]

Kortizol seviyesi gün içinde değişkenlik gösteriyor

İnsan vücudundaki kortizol seviyesi elbette düz tek çizgi gibi her arasında biri zamanlar aynı düzeyde seyretmiyor. Gün boyunca olan değişiklik gösteriyor. Prof. Dr. Gözü, “Sabah saatlerinde en yüksek, akşam saatlerinde ise en düşük seviyede oluyor. Kortizol düzeyi gün boyunca olan biyolojik döngüye bağlı olarak değişiyor. Bu yüzden kortizol günaydın erkenden saatlerde ölçülür” diyor.

Kortizol her arasında biri zamanlar stresle yükselmiyor… “Bazı patolojik durumlarda aşırı miktarda yükselerek Cushing sendromuna nedenler olabiliyor” diyen Prof. Dr. Gözü, “Bu şart genelleme adrenal bezlerin aşırı aktivitesinden ya da hipofiz bezinin aşırı ACTH (Adrenokortikotropik hormon) üretiminden kaynaklanıyor” diyor.

Yüksek kortizolla nasıl başa çıkılır?

Peki, kortizol yüksekliği nelere yolda açıyor? Yanıtını Prof. Dr. Gözü’den öğreniyoruz:

“Yorgunluk, halsizlik, özellikle karın bölgesinde ve yüzde yağ birikimi, inceliği ve kırılgan cilt, deride morarma, adale gücü kaybı, hipertansiyon, hissi durumda değişimi, depresyon, anksiyete ve adet düzensizlikleri görülüyor.”

Ancak yüksek kortizol düzeyi elbette alınyazısı değil. Başa çıkmak için çeşitli yöntemler mevcut. Yaşam tarzı değişiklikleri bunların başında geliyor. Stres yönetimi, yoğun soluk egzersizleri, düzenli egzersiz, sağlıklı beslenme ve yeterlilik uyku bu noktada büyük önem taşıyor.