Günde Sadece Dört Saat Uyumak Bize Yetebilir mi?

Yanıp sönen ışıklar ve parlayan ekranlarla hepsi modern dünyada, uyuklama gittikçe ender bulunan tek lükse dönüşüyor. Öyle ki, ABD'deki yetişkin nüfusunun neredeyseymiş üçte biri, her arasında biri geceleyin önerilen miktarda uyuklama uyuyamıyor.

Ancak nüfusun küçük tek yüzdesi için bu şart pek da sualn teşkil etmiyor. Onların saklı tek süper gücü var ve birçoğu bunun farkında bile değil. İster inanın ister inanmayın, nüfusun %1 ila %3'ü arasındaki tek kesimin, geri kalanımız gibi 8 saatlik tek uykuya ihtiyacı yok.

"Kısa uyuyanlar" olarak bilinen bu kişiler, düzenli olarak dört ila altı zaman uyuyarak tıpkı bizim gibi işlevlerini seçenek getirebiliyorlar. İşin şaşırtıcı kısmı ise ilim insanlarının bunun nedenini yavaş yavaş manaaya başlamasıdır. Daha da önemlisi araştırmacılar, geri kalanımızın tek gün bu yeteneği paylaşıp paylaşamayacağını meraklı etmeye başlıyor. Başka tek deyişle, günde yalınce dört zaman uyumak, tek noktadan sonraları gerçekten da tekbaşına ihtiyacımız olan şey hâline gelebilir.

Bu Gizli Süper Kahramanlar Kimler?

Doğal olarak kısa süreli uyumak tek zihniyet, tek alışkanlık ya da iradesi gücünün tek ürünü değildir; tamamlanmış biyolojik tek varyasyondur. Son yirmili yıl içinde araştırmacılar, bazı insanların tamamlanmış sağlıklı kalarak ortalamadan çok dahaaz uyumasına olanak tanıyan küçük tek genetik kümesi tanımladılar.

Bu başlıkdaki birinci ipuçlarından biri, uyanıklığı teşvik eden tek beyin kimyasalı olan oreksin seviyelerini düzenlemeye yardımcı olan DEC2 adlı tek genden geldi. Çok dahaaz oreksinin narkolepsiye (gündüzleri aşırı uyuklama eğilimi) nedenler olduğu biliniyor; bununla birlikte doğal olarak kısa uyuyanların bu kimyasalı ilave ürettiği ve çok dahaaz dinlenerek uyanık kalabildikleri görülüyor.

Araştırmacılar bu mutasyonu farelere aktardıklarında, hayvanların genelleme uyuklama yoksunluğunu sonraki bilişsel aksaklıkları göstermeden önemli ölçüde dahaaz uyuduklarını ayrım ettiler. O zamandan beri, asgari 7 genetik bu fenomenle ilişkilendirildi. Her vakada, insanoğlu mutasyonunun farelere kalıtsal mühendisliği yoluyla aktarılması aynı sonuca yolda açtı: Belirgin tek dezavantajı olmayan daha kısa uyuklama döngüleri.

Danışman nörolog ve uyuklama uzmanı Prof. Guy Leschziner'a göre, şu anda bildiğimiz her arasında biri şey doğal kısa uykunun tamamlanmış kalıtsal olduğunu gösteriyor. Prof. Leschziner, klinikte bu tür insanları seyrek görüyor. Bunun tek nedeni bu durumun tek hastalık olmaması, diğer tek nedeni ise bu özelliğe malik olanların genelleme sıra dışı olduklarının farkına varmamalarıdır. Leschziner bu durumu şu şekilde açıklıyor:

Kısa uyuyanlar, yakınlarındaki arasında biri durumu ayrım edene kadar bunun hiç tek şekilde anormal olduğunu düşünmezler. Özellikle da ailede böyle tek geçmiş varsa, benzer tek düzende uyuyan başka bireyler da olacaktır. Yani onlar için bu şart oğullar seviye normaldir.

Doğal olarak kısa uyuyanlar kalıtsal tek nadirlik olmaya devam etse de, onları açıklayan ilim hızla ilerliyor. Bu şart oldukça köktenci tek olasılığın kapısını aralıyor: Doğanın kısa uyuklama piyangosunu dağıtmasını intizar etmek yerine, tek gün bunu kalıtsal mühendisliğiyle kendimiz üretebilir miyiz?

Sahneye CRISPR Çıkıyor

CRISPR, ilim insanlarının DNA'yı dikkate değer tek hassasiyetle değiştirmesine olanak tanıyan tek genetik düzenleme teknolojisidir. Başlangıçta bakteriyel tek müdafaa sisteminin parçası olan bu mekanizma, modern biyolojideki en güçlü araçlardan arasında biri hâline gelmiştir. Sistemin ilköğretim bileşenleri, programlanabilir makaslar gibi hareket edebilen enzimlerdir.

Bilim insanları, bu enzimlere kısa tek kalıtsal adres vererek genomda kesinlikle nereyi keseceklerini söyleyebilirler. Kesim işlemi tamamlandıktan sonra, hücrenin onarım süreçleri tek geni silmek, tek mutasyonu düzeltmek ya da yepyeni tek DNA dizisi ekledi üzere yeniden yönlendirilebilir. Şimdiye kadar CRISPR çoğunlukla orak hücreli anemi gibi kalıtsal hastalıkları tedavisi etmek için kullanıldı. Ancak teknolojiler geliştikçe birçok araştırmacı, bu sistemin hastalıkları tedavisi etmenin ötesine geçerek insanoğlu yeteneklerini geliştirmeye doğru ilerleyebileceğine inanıyor; buna muhtemelen uyuklama da dâhildir.

Genetik mühendisliği şirketi Mammoth Biosciences'ın CEO'su Dr. Trevor Martin, geçen Ekim ayında düzenlenen GITEX Global tesirnliğinde dinleyicilere bu başlıkda şunları söyledi:

Nüfusun belli tek yüzdesinin geceleri yalınce üç ya da dört zaman uykuya ihtiyaç duyduğunu biliyor muydunuz? Üstelik bu insanlar yorgunluk olmuyorlar ya da güçluklara katlanmaya çalışmıyorlar; gerçekten da yalınce üç zaman uykuya ihtiyaç duyuyorlar. İnsanlar uzunluğu yaşam hakkında çok fazla başlıkşuyor bununla birlikte hepimizin böyle tek yeteneğe malik olabileceğini tek hayal edin... Teknoloji perspektifinden bakıldığında, bu tür şeyler kesinlikle mümkündür.

Dr. Martin'in şirketi, önceki girişimlere kıyasla daha küçük olan ve insanoğlu hücrelerine iletilmesi daha basit olan yepyeni CRISPR araçları geliştiriyor. Martin, hedeflerini şu sözlerle açıklıyor:

Misyonumuz kalıtsal hastalıkları ortadan kaldırmaktır. Vücudun hiç tek hücresinde her arasında biri türlü düzenlemeyi yapabilen CRISPR teknolojileri inşa ediyoruz.

Şirket şimdilik, ailesel şilomikronemi sendromu ve şiddetli hipertrigliseridemi gibi ender görülen kalıtsal bozukluklara odaklanıyor. Ancak Martin, bu teknolojinin nereye doğru gittiği hakkında başlıkşurken oldukça içten tek tavır sergiliyor ve "Burada durmanız için hiçbir nedenler yok." diyerek sınırların aşılabileceğini belirtiyor.

Peki, birini kalıtsal olarak düzenleyip kısa uyuyan birine dönüştürmek gerçekte ne kadar basit olurdu? Prof. Leschziner'a göre bu teorik olarak kesinlikle mümkündür; bununla birlikte o kadar da basit olmayacaktır. Leschziner, bu güçluğu şu sözlerle ifadeleri ediyor:

Teorik olarak, katkı sağlayan tüm o genleri belirleme edebilirseniz, elbette insanların kalıtsal yapısını değiştirebilirsiniz. Ancak bu süreç, yalınce tek geni çıkarmak ya da tekbaşına tek genler mutasyon ekledi kadar basit ve doğrudan tek iş değildir.

İşin tek da toplumsal boyutu var. Hepimizin gün içinde doldurması lüzumen fazladan üç ya da dört saati olacağından, toplumda tek tür yeniden yapılandırmaya ihtiyaç duyulacağını belirten Prof. Leschziner, düşüncelerini şu şekilde aktarıyor:

Asıl sual, bu fazladan zamanın çalışarak mı yoksa keyif alınan şeylerle mi doldurulacağıdır. Bunu gerçekten bilmiyorum.

Tek Seferlik Bir Genetik Yükseltme

Bu noktada, önümüzdeki yıllarda böyle tek tedavisi geliştirilirse, yalnızca seçkin tek azınlığın buna erişebileceğinden endişe duyabilirsiniz. Ancak Dr. Martin, neyse ki bu tür tedavilerin yalınce elitlerle sınırlı kalmayacağını savunuyor. Martin, kalıtsal tıbbın sunduğu bu avantajı şöyle açıklıyor:

Bence kalıtsal tıp tarafında pek takdir edilmeyen iyice haberleri, teknolojinin doğası gereği bunun tekbaşına seferlik tek işlem olmasıdır. Hayatınızın geri kalanı boyunca olan tek ilaç eldeetti güçunda değilsiniz. Doktorun muayenehanesine yalınce tek kez gelirsiniz. Evet, fiyatlandırma hakkında başlıkşabiliriz; bununla birlikte ilköğretim olarak, kişinin hayatının geri kalanı boyunca olan etrafında kocaman tek sağlık altyapısı lüzumtirmez.

Şimdilik, birini kalıtsal olarak düzenleyip kısa uyuyan birine dönüştürmek oğullar seviye spekülatif tek başlıkları olmaya devam ediyor. Ancak uyuklama verimliliği bilimi hızla ilerliyor ve CRISPR çok daha hızlı tek şekilde olgunlaşıyor.

Araştırmacılar, her arasında biri gün fazladan üç ya da dört saatlik tek uyanıklık süresinin kilidini açmanın gerçekten mümkün olabileceğini birinci kez bu kadar vahim tek şekilde söyleyebiliyorlar. Bu olasılıkla bugün ya da yarın olmayacak; bununla birlikte çok yakında tek gün, dört saatlik tek uyuklama gerçekten da tekbaşına ihtiyacımız olan şey hâline gelebilir.