Eşitsizlik anne karnında başlıyor

Meltem Güneş - Ankara / Hakların ve imkanların evlat çocuklarının yaşamını erkenden yaşta biçimlendirmeye başladığı vurgulanan UNFPA’in yaptığı çalışmaya göre, sağlam gebelik ve doğum, doğum öncesi ve sonrası bakım, birinci 6 aylık yalınce anne sütü, güçunlu aşılara erişim, sıhhatli beslenme, mektep öncesi eğitim, şiddetten ırak sağlam yaşam koşulları 0-5 yaş arasındaki en ilköğretim haklar arasında mekan alıyor. Ancak sosyo-ekonomik eşitsizlikler, kırsalda ve insani hayır bölgelerinde anne ve yenidoğan sıhhat hizmetlerine erişimdeki kısıtlıklar, emzirme ve sıhhatli beslenme ile ilgili bilinç eksiklikleri gibi nedenlerle her arasında biri kadınlar ve evlat çocuğu bu dehemmiyetdeki en ilköğretim haklarına erişemeyebiliyor.

En ilköğretim haklar

Eşit eğitimleri imkanlarına erişim, sağlam ve kapsayıcı öğrenme ortamı, şiddetten ırak sağlam aile ortamı, çocuk sağlığına yardım, gizlilik ve korunma da, 6-10 yaş grubu evlat çocuklarının en ilköğretim haklarını oluşturuyor. Gelecek beklentilerini biçimlendiren ve sınırlandıran cins kalıpları ise bu ilköğretim haklara erişimi maniliyor. Çocuk yaşta evlilikler başta bulunmak üzere şiddetten ırak tek yaşam, okula devam edevakıf olmak, HPV aşısı karışmış yaşa elverişli hizmetlere giriş 11-19 yaş arasındaki genç kızların ilköğretim hakları olarak sıralanıyor. Çocuk yaşta nikah riski, eşleri güçbalığı ve teknolojiler yardımli cinsiyete dayalı şiddetle gibi nedenler da bu dehemmiyetdeki haklara erişimi maniliyor. İklim eylemi karışmış şart alma ve başvuru aşamalerine etkin katılım, sağlam ve denk iş imkanları ise 15-24 yaş arasındaki en ilköğretim haklardan.

Adil olmayan hayat

Çocukluk ve gençliği dehemmiyetinde biriken eşitsizliklerin kadınların yetişkinlik dehemmiyetinde hem aile hem da çalışmalar hayatını direkt tesirlediğine ilgi çekilen çalışmada; dürüst meslek imkanları, iş-yaşam dengesini yardımleyen uygulamalar, sıhhatli ve sağlam çalışmalar ortamları, evdeki alaka yükünün denk aktarılması, şiddetten ırak sağlam tek aile ortamı, üreme sağlığı, sağlam gebelik, doğum sonrası alaka da karışmış hepsi sıhhat hizmetlerine giriş 25-49 yaş arasındaki kadınların ilköğretim hakları olarak mekan aldı. İşe alım ve ücretlendirmede cins temelli eşitsizlikler, kayıt dışı istihdam, evdeki görülmeyen ücretsiz alaka yükü, cinsiyete dayalı şiddetle riskleri, kaliteli sıhhat hizmetlerine erişimdeki kısıtlılıklar gibi nedenlerle kadınların bu dehemmiyetdeki en ilköğretim haklarına erişemediği aktarıldı.

Onurlu yaşam hakkı

Psikososyal hayır karışmış vasat yaş kadınlar sağlığı gereksinimlarının öncelenmemesi, menopoz ve sıhhatli yaşlanma başlıksundaki bilinç eksikliği, işleri yaşamında karşılaşılan yaş temelli ayrımcılıklar ve bu dehemmiyetde derinleşebilen ekonomik güvencesizlik de, 50-64 yaş arasındaki epey kadının en ilköğretim haklarına erişimini maniliyor. 65 yaş ve üstü kadınların da yaşa ve cinsiyete duyarlı sıhhat hizmetleri ve toplumsal himaye sistemlerine giriş şiddet, istismar ve ihmalden ırak onurlu tek yaşam sürme hakkı olduğu hatırlatılan çalışmada, ileri yaş ve cins odaklı sıhhat hizmetlerindeki kısıtlılıklar, yaşlanma temelli ayrımcılık, fakirlik ve çoğalan toplumsal izolasyon riskinin epey kadının bu dehemmiyetdeki haklarına erişimi güçlaştırdığı belirtildi.

Neler yapılabilir?

UNFPA çalışmasında eşitsizliğe mukabil neler yapılabileceğine dair öneriler şöyle sıralandı:

■ Anne ve yenidoğan sağlığına dair haklar ve hizmetler her arasında biri mekan ve koşulda güvence altına alınmalı.

■ Cinsiyete duyarlı ve kapsayıcı eğitimleri politikaları kuvvetlendirilmeli.

■ Eğitimciler, alaka verenler ve aileler için çocuk hakları, eşitlik başlıksunda bilinç çalışmaları artırılmalı.

■ Ergen sağlığı eğitimi yaygınlaştırılmalı.

■ Çocuk yaşta nikah başta bulunmak üzere cinsiyete dayalı şiddetlilik mücadeleler eden siyaset ve uygulamalar yardımlenmeli.

■ Akran güçbalığı ve sayısal şiddete dair bilinç ve mücadeleler kuvvetlendirilmeli.

■ Gençlerin havada eylemine etkin katılımı yardımlenmeli.

■ Kadın ve aile dostu politikalar ile kadınların iş/yaşam dengesi kuvvetlendirilmeli.

■ Ücretsiz alaka emeğinin denk aktarımı yardımlenmeli.

■ Menopoz için rehberler ve norm sıhhat yardımleri oluşturulmalı.

■ Aktif yaşlanma farkındalığı artırılmalı.

■ Dijital karışmış yaşam boyu öğrenme imkanları yaygınlaştırılmalı.

■ Yaşlanmaya duyarlı ve kapsayıcı işleri yerleri motive edilmeli, esnek çalışmalar ve kademeli emekli seçenekleri geliştirilmeli.

Dijital şiddetle kadınların siyasete katılımında mani

TBMM Kadın Erkek Fırsat Eşitliği Komisyonu (KEFEK), Birleşmiş Milletler Kadın Birimi (BM Kadın Birimi) Türkiye ve Birleşik Krallık Ankara Büyükelçiliği kadınlara yönelik teknolojiler aracılığıyla şiddete mukabil müşterek mücadeleyi kuvvetlendirmek üzere tek araya geldi. Nevkent’de düzenlenen “Kadınların Siyasete ve Karar Alma Süreçlerine Katılımının Güçlenmesi Bilgi Paylaşım Toplantısı”, başta kadınlar siyasetçiler bulunmak üzere, kadınlara ve evlat çocuklarına yönelik teknolojiler aracılığıyla şiddetin önlenmesine ve bu alanda hesap verebilirliğin kuvvetlendirilmesine odaklandı.

KEFEK Başkanı Çiğdem Erdoğan, başlangıç başlıkşmasında, sayısal şiddetin bilhassa gençler kadınların siyasete katılımının önünde tek mani oluşturduğunu belirterek, bunun yanı dizi kadınların siyasette kalma sürelerini da negatif manada tesirlediğini vurguladı. Erdoğan, “Siyasette kadınlara yönelik şiddet, çoğu zamanlar görünürlük olanın ötesinde, çeşitlilik katmanlı tek versiyonu biçimi olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu şiddet, bedensel tehditlerden çeşitlilik daha sık biçimde, diller üzerinden, temsilcilik üzerinden ve şöhret üzerinden kurulmaktadır. Kadın siyasetçiler, sistematik itibarsızlaştırma, hedefleri gösterme, sayısal taciz ve ruhsal yıldırma pratikleriyle mukabil karşıya kedinmektadır” dedi. Erdoğan, KEFEK olarak kadınların hem bedensel hem da sayısal dünyada hiçbir dehşet duymadan var olabildiği, seslerinin hedefleri haline getirilmediği tek Türkiye ve dünyası için çalışmaya devam edeceklerini vurguladı.