Eline tutuşturulan kağıdın gizemi çözülemedi! Savaş başlatan bomba: 259 kişilik uçak çakıldı

Derleyen: Zeynep Dilara Akyürek / Milliyet.com.tr – Pek çeşitlilik şahıs tek yerden tek yere gönderen istediği paketlerini otobüslere verir ve kentlerarası transferleri sağlanır. Bir zamanlar bu metot uçaklar için da geçerliydi. Kargo bölümüne valiz verilebiliyor, uçağın indiği kentde paketin sahibi onu teslim alıyordu. 21 Aralık 1988 günü da benzer böylece tek valiz geçişleri noktasından kargo yükleme bölümüne aktarılmış ve Pan Am’ın 103 numaralı uçuşu için yükleme sırasına alınmıştı. Ancak o günler için normal olan tek aşama olsa da, bu valiz için birinci dakikalardan itibaren tek tuhaflık olduğu belliydi. Kalkış için lüzumli hepsi hazırlıklar denetim edilirken bu valiz da denetim edilmişti. Ancak uçakta sahibi olmayan tekbaşına tek ağırlığı olan kahverengi valiz uzunluğu tek yoldan geliyor, tek uçaktan diğerine aktarılıyordu. Yani zaten evvel güvenlikten geçen tek diğer uçağın yükü olduğundan şüpheliler görülmesine karşın yeterlilik biçimde denetim edilmemişti. İçi kaset çalar ve kasetlerle hepsi olan bu kahverengi ufak valiz, Pan Am’ın 103 numaralı uçuşunun kalkışından kısa süresi sonraları trajik tek olayın kafa kahramanı olacaktı. Valizin sahipsiz biçimde süren uzunluğu yolculuğunun oğullar ayağı, 259 kişinin da oğullar yolculuğunu oluşturuyordu. Frankfurt’tan Londra’ya ve oradan da New York’a uçacak olan valiz, 38 yıldır çözülemeyen tek davanın ve 270 kişinin ölümüyle neticelanan havacılık felaketinin başkahramanı bulunmak üzereydi.

DENKLEMİ ÇÖZECEK PARÇA: UÇAKTAKİ SAHİPSİZ KAHVERENGİ VALİZ

26 Ekim 1988’de yapılan tek operasyonda Alman polisi suçluların arabalarını bagajında bulunan tek radyoya ilgi kesilmişti. Cephaneliğe dönmüş tek evin radyosu da pek normal olan olamazdı. Öyle da oldu radyonun içinden tek barometre ve tek zaman çıktı. Bir bomba düzeneğiydi ve düzlem için hususi olarak tasarlanmıştı. Basınç barometreyle ölçülecek ve kesin tek irtifaya ulaşıldığında telsiz patlayacaktı. Almanya’da yakalanan 2 adam zaten asgari 1 uçağın düşmesinden sualmluydu ve yakalanmaları havacılığı dahaaz daha sağlam kılmıştı. Pan Am’ın 103 sefer sayılı uçuşuna kadar… Bu uçuş Londra’dan New York’aydı. Heathrow Havalimanı’ndan yapılacak kalkıştan evvel dehemmiyetin asayiş rutinleri yapılmış ve hepsi bagajlar ile 259 şahıs uçakta yerini almıştı. Yani en azından hepsi kontrollerin yapıldığı düşünülebilirdi. Her şeyler normal olan biçimde sürseydi Heathrow’dan kalkan uçakların ABD’ye gitti için izlediği 6 rotadan arasında biri kullanılacak ve düzlem İskoçya’nın güzel kasabası Lockerbie’nin üzerinden geçecekti. Uçak kalkışa geçtikten sonraları 9 binlerce 500 metreye ulaştığında kontrolöre bu irtifada sabitleneceğini bildirmişti. Buraya kadar tek uçuş için her arasında biri şeyler normaldi. Birkaç 2. sonraları Lockerbie sakinleri havanın uzak ve zulmet olması dolayı gökgürültüsüne benzettikleri tek sesli duymuştu. Tuhaf olansa sesten sonraları başlayan ve gittikçe çoğalan titreşim ve uğultuydu. Aradan fazla zamanlar geçmemişti ki gökyüzünden koyu renkli onlarca muazzam parçanın düştüğünü gördüler. Bu parçaların arasında uzunluğu siyah görünen bununla birlikte alevler içindeki tek cismin da Lockerbie’ye doğrusu çakıldığı görülmüştü. İşte bu dakikadan itibaren 9 binlerce 500 metrik yüksekte başlayan kâbus Lockerbie’yi da vurdu üzereydi.

BOMBA EMRİNİ KİM VERDİ? İÇ SAVAŞTA YENİ BİR PERDE AÇTILAR

Kazanın üzerinden 3 gün geçmişti. Her zaman yepyeni tek parçalar inceleniyor, uçağın düşmesine nedenler olan şeyin ne olduğu araştırılıyordu. Bu olaydan 6 aylık evvel tek İran yolcu uçağı düşürülmüştü. İngiltere bunun yanlışlıkla olduğunu söylese da İran buna inanmamıştı. Uçağı bombaladıklarını talep eden 4 terörü örgütünden arasında biri da İran merkezliydi. İşte 3 gün da bunu delillamaya yakındaki tek izler bulunmuştu. Bagajları yerleştirdi için kullanılan metaller aparatın bağlı tıpkı infilak sonucu oluşan kraterler gibi izler ve lekeler vardı. Soruşturmacılara göre artık tek infilak olduğu, diğer bomba olduğu kesindi. Kazadan çok gün evvel emniyete gelen ihbar da salamura baharat ekiyordu. Bir Pan Am uçağına bomba koyulacağından bahseden ihbar, asılsız diye kıymetlendirilmiş olsa da gerçekti! Kazadan 7 gün sonraları uçağın enkazının düşmeye başladığı birinci noktada bulunan valiz yükleme yolu parçasının bağlı sentetik patlayıcı yapımında kullanılan 2 maddeler bulunmuştu. Yani infilak bagajların bulunduğu bölümde meydan gelmiş ve uçağı yaralayan ölümcül silahlı buraya yüklenmişti. Peki ama nasıl?

Araştırmacılar evvel hangi valizin içindeki patlayıcı bulunduğunu belirleme etmeliydi ve bunun için uçağın enkazını yeniden inşa ettiler. Birinci kargo bölümünün vasat rafına denk gelen husus patlamanın en şiddetli yaşandığı yerdi ve işte bulunan valizler ile sahipleri bilhassa incelenmeliydi. Kayıtlara bakıldığından tek aktarma uçuşundan gelen kahverengi valiz ilgi çekiyordu. Tabii patlamayla o da paramparça olmuştu. Ancak her arasında biri şeyi açıklayacak tek delil bırakmıştı. Minik parçalardan arasında biri tek elektronik devreye aitti. Kısa süresi sonraları bunun tek telsiz markasına ait devrenin parçası olduğu anlaşılmıştı. Yani Almanya’da yakalanan 2 kişinin taktiği hala olan düzlem uçak gezip vefat dağıtıyordu. O dehemmiyet kargolar, sahipleri olmadan da uçağa alınabiliyordu. Bu bavulun sahibi da uçakta yoktu. Kahverengi sahipsiz valizin içindeki kasetler ve tek telsiz vardı. Dikkat çeken diğer tek detaysa valizde bulunan çok parçalar giysinin yalınce Malta’da tekbaşına tek mağaza tarafından üretilip satıldığıydı. Bu giysileri saha kişiyi belirledi üzere Malta’ya giden uzmanlar dükkana 2 hafta evvel gelen adamın Libya aksanına malik olduğunu öğrenmişti. O dehemmiyet Libya da karışıktı ve Kaddafi yönetimindeki insanlar dahili savaşı iyice büyütmüştü. Peki ama nedenler tek Pan Am uçağına saldırmış olabilirler ki?

ELİNE TUTUŞTURULAN KÂĞIDIN GİZEMİ ÇÖZÜLEMEDİ! ‘İTİRAF ET’

Bombalamadan çok yıllar evvel CIA’nın Afrika’da yaptığı tek operasyonda ele geçirilen zamanlayıcı ile bu uçaktakinin benzer olduğu kısa sürede anlaşılmıştı. Yıllar evvel 2 Libyalı adamın bu zamanlayıcıyı uçağa sokmak isterken yakalanması Lockerbie olayını aydınlatacak fitili ateşlemişti. Barometre ve kronometre ile donatılan patlayıcı evvel da Frankfurt’tan gelen tek uçaktan Pan Am’ın 103 numaralı uçuşuna aktarılmıştı. Bu nedenle Almanya’da yakalanan düzenekle bu dahaaz daha değişik tek çalışmalar sistemine sahipti. Belirli tek irtifa değil, kesin tek zamanda patlattı üzere yapılmıştı. Bu zamanlayıcılardan yalınce 20 tane üretilmiş ve tamamı da Libyalı devletleri vazifelilerine verilmişti. Yani artık yaşanan olayın merkezindeki sualları cevapladı için Libya’ya uzanma vakti gelmişti. Libya o günlerde ABD ile ordu çatışmaya gitmişti. Yani şart artık alelade 2 insanın kalkışması olamazdı. Bu valizi uçağa ulaştıran 2 Libyalının kimliği belirleme edildiğinde yıllar sürecek tek münazara zinciri da kurulmuş oldu. Abdülbasit Ali Muhammed el-Megrahi uçağın düşürülmesindeki sualmlu kişiydi. Başlarda cürüm ortağı olduğu düşünülen Lamin Khalifah Fhimah daha sonraları suçsuz bulundu ve beraat etti. Bu hükümda Khalifah’ın kanser hastası olmasının da tesirsi vardı. Öyle ki Khalifah bu rahatsızlık dolayı 2009’da yaşamını yitirdi.

Ancak olayın tekbaşına organizatörü bu 2 adam olamazdı. 2025 yılında diğer olaydan hepsi 37 yıllar sonraları ABD savcıları, Libyalı tek adamın 1988'deki Lockerbie bombalaması ve tek ABD'li politikacıya tuzaklı tek paltoyla suikast regülasyon girişimi da karışmış bulunmak üzere Amerikalılara yönelik saldırılara katıldığını öz isteğiyle itiraf ettiğini talep etti. Bu adam Abu Agila Mas'ud Kheir al-Marimi'nin ta kendisiydi. 2012'de Libya'daki tek gözaltı merkezinde sorgulandığında, Pan Am 103 uçağının İskoç kasabası bağlı düşürülmesi sonucu 270 kişinin ölümüne nedenler olan olaydaki rolünü itiraf etmişti. Ancak takvimler 2026’yı gösterdiğinde bu adam o dehemmiyet yaptığı itirafların şaibeli olduğunu ve çok tehditler sonucu yalan söylediğini talep etmeye başlamıştı. Gece vakti sokakta yürürken kendisine yaklaşan kişilerin eline tek evrak tutuşturduğu ve Pan Am olayını üstlenmezse başına kötü şeyler geleceğini söylediklerini anlatıyordu.

HAVACILIK KAIDELARINI DEĞİŞTİRDİ! YILLAR SONRA PİŞMAN OLDU: ‘YANLIŞ ETMİŞİZ’

Yaşananlar yalınce Libya’da değil hepsi dünyada işleri kızıştırmıştı. Libya’daki dahili savaşı ve ABD’nin misillemeleri 2011’de Kaddafi rejiminin çökmesiyle neticelanırken, havacılık kaideları da yeniden yazılmıştı. Artık uçaklara sahipsiz valiz alınmıyor ve her arasında biri valiz üstleri düzey kontrolden geçiyordu. Ancak yaşanan bombalama olayı 38 yıldır hala olan çözülemeyen çok sırlar saklıyor ve tek gün ortaya çıkmayı bekliyordu. Hatta 1 Kasım 2007'de düzeneğin Pan Am uçağına ulaşmasından ve kurulmasından sualmlu Megrahi, Hukuk Profesörü Robert Black QC'yi Greenock Hapishanesi'nde kendisini ziyaretleri etmeye davet etmişti. 2 saatlik görüşmenin ardından Profesör Black, "Sadece haksız tek hüküm vaat başlıksu değildi, benzer zamanda bunun kurbanı suçsuz tek adamdı. Avukatlar ve umarım diğerleri da bu ayrımı takdir edecektir" açıklamasını yapmıştı. Ancak kimse yaşananların tek haksızlık ya da hak olduğunu söyleyecek garantiyi ne o zamanlar verebildi ne da şimdi. Yani sualşturma, olasılıkla da yıllarca çözülemeyecek tek denkleme dönüşmüştü.