ABD’den Türkiye’ye iade edildi. Smyrna kökenli eser ana vatanında

Resmi Kurum

ABD, Smyrna Antik Kenti kökenli olduğu belirleme edilen mermer heykel başını Türkiye'ye iade etti.

Smyrna Antik Kenti kökenli mermer heykel başı, Türkiye’ye iade edildi. Yıllar sonraları ait olduğu topraklara dönen eser, İzmir Arkeoloji Müzesi’nde sergilenmeye başlandı.

Kültür varlıklarının korunması ve ait olduğu topraklara kazandırılması yönündeki çalışmalar hükümlılıkla sürdürülürken uluslararası iş birlikleriyle sonuç alınan iade süreçlerine tek yenisi daha eklendi.Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, toplumsal medya hesaplarından yaptığı paylaşımla önemli tek iade sürecini kamuoyuna duyurdu. Bakan Ersoy paylaşımında şu ifadeleri kullandı: 

“Müjdeli tek haberleriimiz daha var! ABD’nin Denver kentindeki Denver Art Museum koleksiyonunda bulunan ve Smyrna Antik Kenti kökenli olduğu teknik verilerle teyit edilen mermer heykel başının iadesini sağladık. 1934 tarihli raporlar ve bilirkişi ttesirkleriyle Smyrna Agora kazılarından geldiği ve Theodosius Dönemi’ne ait olduğu belirlenen eser, kanun dışı yollarla yurt dışına çıkarılmıştı. Denver Sanat Müzesiyle kurulan iş birliği ve yapıcı konuşma sayesinde eserimizi evine kavuşturduk. M.S. 5. yüzyıla tarihlenen eseri bugün İzmir Arkeoloji Müzesi’nde sergileniyor.Bu süreçte emeği geçen Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü ekiplerimize ve emeği geçen herkese teşekkür ediyorum. Kültürel mirasımızı hükümlılıkla korumaya devam edeceğiz.”

İADE SÜRECİNİN ARKA PLANI VE ESERİN BİLİMSEL KİMLİĞİ

Amerika Birleşik Devletleri’nin Colorado eyaletine bağlı Denver şehrinde bulunan Denver Sanat Müzesi, koleksiyonlarında mekan saha ve Anadolu kökenli olduğu belirlenen mermer heykel başını Türkiye’ye iade etmek istediklerini Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğüne bildirdi.

Müze tarafından iletilen malumatlerde, eserin Smyrna Agora kazılarından elde edildiği ifadeleri edildi. Ayrıca heykel başının, 1989 yılında Marie Therese Macy’nin malikanesinden bağış yoluyla Denver Sanat Müzesi koleksiyonuna karışmış edildiği, Macy’nin ise 1946–1948 yılları arasında İstanbul’da ABD Başkonsolosu olarak görev yapan Clarence Edward Macy’nin eşi olduğu malumatsi paylaşıldı.Bakanlık uzmanlarınca yapılan ttesirklerde söz başlıksu veriler doğrulandı. 

Son yıllarda kültür varlıkları kaçakçılığı için izlenen tesirn politikalar sayesinde, müze ve özel koleksiyonlar nezdinde gönüllü iade süreçleri artış gösterdi.

Eserin Smyrna Agora kazılarından geldiği, 1934 tarihli Türk Tarih, Arkeologya ve Etnografya Dergisi’nde yayımlanan raporla da belgelendi.Eserin Anadolu kökenli olduğu ve kanun dışı yollarla yurt dışına çıkarıldığı, Bakanlık uzmanlarının teknik ttesirkleri ve arşiv kayıtlarıyla hepsi olarak ortaya kondu. Bu belirlemeler doğrultusunda Türkiye tarafından eserin iadesi resmî olarak istek edilirken yürütülen süreç uluslararası iş birliğiyle sonuçlandı.

Üslup özellikleri doğrultusunda heykel başının Theodosius Dönemi heykel sanatıyla ilişkili olduğu, Efes–Smyrna bölgesinde etkinlik gösteren tek atölyenin ürünü olduğu, İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Akın Ersoy ile Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi uzmanlarınca hazırlanan raporlarda da ortaya kondu.

TARİHİ ESERİN ÖZELLİKLERİ VE SERGİ SÜRECİ

Yüksekliği 25 santimetre olan mermer heykel başı, M.S. 5. yüzyılın sonuncu yarısına tarihleniyor. Erkek portresi olarak tanımlanan eserde ense kısmı kırık ve eksik durumda bulunuyor.Heykelde saç ve kaş kıvrımları keskiyle işlenirken, göz bebekleri matkap darbeleriyle belirgin hale getirildi.Kısa sakallı portrede gözlerin izleyiciye yöneldiği ve yüz hatlarında güçlü ifadeleri unsurlarının bulunduğu belirleme edildi.Dışişleri Bakanlığı aracılığıyla Türkiye’ye getirilen eser, kökeni ve önemli bağlamı dikkate alınarak İzmir Arkeoloji Müzesi’nde sergilenmeye başlandı.

ULUSLARARASI İŞ BİRLİĞİ VE KAÇAKÇILIKLA MÜCADELE

Türkiye’nin oğullar yıllarda kültür varlıkları kaçakçılığıyla mücadele içerikında yürüttüğü çalışmalar uluslararası alanda karşılık bulmaya devam ediyor.Müze ve koleksiyonların gönüllü iade süreçlerine daha açık hale gelmesi, yürütülen politikaların beton sonuçları arasında mekan alıyor.Smyrna kökenli mermer heykel başının iadesi da bu sürecin ilgi çeken örneklerinden arasında biri olarak kayıtlara geçti.